Cố tướng lĩnh Ratko Mladic qua đời và sự chia rẽ sâu sắc xung quanh di sản của ông

Tại Banja Luka, thuộc thực thể Republika Srpska của Bosnia và Herzegovina, một đài tưởng niệm nhỏ kèm di ảnh và vòng hoa đã xuất hiện để tưởng nhớ Tướng Ratko Mladic sau khi ông qua đời ở tuổi 84. Ông đang thụ án tù chung thân do Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ (ICTY) áp đặt. Trong khi cộng đồng quốc tế lên án mạnh mẽ, nhiều người dân tại đây lại coi Mladic là anh hùng và là người bảo vệ quyền lợi của người Serb trong các cuộc chiến tranh những năm 1990.

Phản ứng này tái hiện rõ nét khi hàng nghìn người tập trung bên ngoài một nhà thờ Chính thống giáo ở Belgrade trước lễ tang của ông, mang theo cờ Serbia và ảnh của cựu lãnh đạo quân sự này. Về mặt pháp lý, ICTY từng kết tội Mladic vào năm 2017 về tội diệt chủng liên quan đến vụ thảm sát Srebrenica năm 1995, cùng các tội ác chống lại loài người và tội ác chiến tranh, với bản án chung thân được giữ nguyên vào phúc thẩm năm 2021.

Tổng thống Republika Srpska Milorad Dodik cho rằng phương Tây và người Hồi giáo đã biến Mladic thành biểu tượng cho người Serb, đồng thời bày tỏ lo ngại khi chủ nghĩa dân tộc này đã lan sang cả thế hệ trẻ sinh ra sau chiến tranh. Nhiều người dân không phủ nhận tội ác diễn ra trong chiến tranh nhưng bày tỏ bất bình trước điều mà họ cho là sự đối xử bất công đối với các bên.

Phản ứng xung quanh tang lễ của Mladic cũng vấp phải chỉ đạo từ châu Âu, dẫn đến việc Ủy viên Mở rộng EU Marta Kos hủy chuyến thăm Serbia do việc tôn vinh tội phạm chiến tranh bị kết án đi ngược lại các nguyên tắc hòa hợp. Dù phán quyết của tòa án đã có từ lâu, thực tế tại Banja Luka và Belgrade cho thấy ký ức tập thể và các phán quyết pháp lý vẫn tồn tại những khoảng cách rất lớn.