Các cường quốc phương Tây đề xuất báo cáo Iran lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc theo Hiệp ước NPT

Các cường quốc phương Tây bao gồm Mỹ, Anh, Pháp và Đức đã đệ trình một dự thảo nghị quyết tới Hội đồng Thống đốc gồm 35 quốc gia của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Nếu được thông qua, nghị quyết này sẽ lần đầu tiên trong 20 năm báo cáo Iran lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vì vi phạm các nghĩa vụ theo Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Các nhà ngoại giao tại IAEA cho biết văn bản đề xuất gần như chắc chắn sẽ được thông qua.

Hiệp ước NPT có hiệu lực từ năm 1970 với 191 quốc gia thành viên, nhằm ngăn chặn sự lan rộng của khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân, bảo đảm quyền phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình và hướng tới việc các cường quốc hạt nhân cắt giảm kho vũ khí. Iran tham gia ký kết NPT từ năm 1970 với tư cách quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân. Dù Iran khẳng định chương trình làm giàu uranium của mình phục vụ mục đích hòa bình, các nước phương Tây và Israel nghi ngờ quốc gia này có ý định phát triển bom nguyên tử.

Vào tháng 6 năm ngoái, Hội đồng Thống đốc IAEA đã thông qua nghị quyết tuyên bố Iran vi phạm nghĩa vụ không phổ biến hạt nhân do không cung cấp sự hợp tác đầy đủ liên quan đến vật liệu và hoạt động hạt nhân chưa khai báo. Cũng trong tháng 6 năm ngoái, Mỹ và Israel đã ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran, gây hư hại nghiêm trọng các nhà máy làm giàu uranium. Kể từ đó, Iran chưa cho phép IAEA trở lại các địa điểm này cũng như chưa giải trình về các kho uranium đã làm giàu.

Về phần mình, Iran khẳng định luôn tuân thủ các nghĩa vụ bảo sát và chỉ trích các kết luận của IAEA là mang động cơ chính trị, thiếu cơ sở kỹ thuật và pháp lý. Trước đó, lệnh trừng phạt từng được áp đặt lên Iran vào năm 2006, sau đó được cắt giảm theo thỏa thuận đạt được với 6 cường quốc vào năm 2015. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận vào năm 2018 và tái áp đặt trừng phạt, khiến Iran đáp trả bằng cách tăng cường chương trình hạt nhân của mình.