Chữ cái trong sân dressage: thứ tự, vị trí và nguồn gốc

Sân 20 x 40 mét dùng tám chữ cái, theo chiều kim đồng hồ tính từ A là A, K, E, H, C, M, B và F. Sân lớn 20 x 60 mét, loại dùng cho thi đấu quốc tế, có thêm bốn chữ nữa thành A, K, V, E, S, H, C, M, R, B, P và F.

Mục đích của chúng rất thực tế: người cưỡi, huấn luyện viên và trọng tài cần cùng chỉ vào đúng một mét vuông mặt sân khi nói về nơi một động tác bắt đầu. Bài thi yêu cầu chuyển nhịp tại B là yêu cầu đúng điểm B, không phải đâu đó dọc cạnh dài. Vì vậy thuộc mặt chữ là bước chuẩn bị đầu tiên, trước cả khi nghĩ tới chuyện vào sân thi.

Khoảng cách giữa các chữ là con số cố định chứ không phải xếp cho đẹp. Chữ ở góc nằm cách góc sân 6 mét. Ở sân nhỏ, các chữ trên cạnh dài cách nhau 14 mét. Ở sân lớn, chúng nằm tại mốc 6, 18, 30, 42 và 54 mét, tức cách nhau 12 mét. A và C nằm giữa hai cạnh ngắn, còn X là tâm sân ở cả hai kích thước.

Có những chữ không hề tồn tại dưới dạng biển cắm. Đường tim sân chạy từ A tới C, đi qua D, L, X, I và G ở sân lớn, và chỉ qua D, X, G ở sân nhỏ. Giữa sân không có vật gì để nhìn, nên người cưỡi phải định vị bằng cách chiếu sang các biển bên ngoài: D ngang với K và F, L ngang với V và P, X ngang với E và B, I ngang với S và R, G ngang với H và M.

Nguồn gốc của bộ chữ này đến nay vẫn chưa ngã ngũ. Liên đoàn Dressage Anh nói thẳng là không ai biết chắc. Có hai cách giải thích được nhắc tới nhiều. Một cho rằng đó là chữ cái đầu tên những thành phố La Mã từng chiếm. Cách còn lại, phổ biến hơn hẳn, truy về sân ngựa của hoàng gia Đức, nơi người ta kẻ chữ lên tường để đánh dấu chỗ ngựa của từng nhân vật trong triều đứng đợi: K là Kaiser tức hoàng đế, F là Fuerst tức thân vương, P là Pferdknecht tức người giữ ngựa, V là Vasall tức chư hầu, E là Edeling tức khách danh dự, B là Bannertraeger tức người cầm cờ, S là Schatzkanzler tức quan coi ngân khố, R là Ritter tức hiệp sĩ, M là Meier tức quản gia và H là Hofmarschall tức quan chưởng ấn.

Lịch sử thi đấu cho thấy thông lệ này mới hơn nhiều người tưởng. Kỳ thi dressage Olympic đầu tiên năm 1912 diễn ra trên sân không có một chữ cái nào. Đến Thế vận hội 1920 thì chúng đã ở đó, kể cả các mốc trên đường tim, mà không ai tìm được văn bản nào ghi lại quyết định ấy. Một môn thể thao chấm điểm chính xác tới từng mét lại có hệ quy chiếu xuất hiện lặng lẽ như vậy.

Rất ít người học thuộc bằng cách đọc suông. Người nói tiếng Anh dùng câu All King Edwards Horses Can Make Big Fences cho sân nhỏ, mỗi chữ đầu ứng với một mốc theo đúng thứ tự. Người học tiếng Việt hoàn toàn có thể tự đặt một câu tương tự, miễn là giữ nguyên trật tự A, K, E, H, C, M, B, F và đọc xuôi chiều kim đồng hồ từ cửa vào.

Một chi tiết hình học khiến người mới hay mất điểm oan. Vì chữ ở góc cách đầu sân 6 mét, vòng tròn 20 mét vẽ tại A hoặc C không hề chạm vào rào ở K, F, H hay M, mà chạm ở điểm cách các chữ đó 4 mét. Ngược lại, vòng tròn vẽ tại B hoặc E lại chạm rào đúng ngay hai chữ này. Ai nhắm vào tấm biển nhìn thấy được thường vẽ ra hình quả trứng thay vì hình tròn, và mất điểm cho một hình mà con ngựa thừa sức làm đúng.

Những điều này chưa cần thiết trong buổi tập đầu tiên. Nhưng tới bài thi đầu tiên thì khác: khoảng cách giữa điểm sáu và điểm bảy nhiều khi chỉ là động tác rơi đúng vào chữ cái hay muộn hơn ba nhịp chân.